Hội nghị Vasep: Thực tế và trách nhiệm
06:27:00 | 20/07/2011Vì sao trong điều kiện cực kỳ khó khăn của nền kinh tế nói chung, sản xuất, kinh doanh thủy sản Việt Nam năm 2010 và nửa đầu 2011 vẫn tiếp tục đạt kết quả cao?
Những thách thức nào đang ở phía trước và đâu là biện pháp để khắc phục? Đó là những ẩn số bắt đầu được giải mã tại Hội nghị Toàn thể Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) diễn ra ngày 14/6/2011 tại Tp. Hồ Chí Minh.
Từ 13 năm nay, các Hội nghị Toàn thể hoặc Đại hội của Hiệp hội, tổ chức định kỳ vào tháng 6 hằng năm, cùng với kỷ niệm ngày thành lập Hiệp hội và Hội chợ Triển lãm Thủy sản Quốc tế Vietfsh đã trở thành những sự kiện quan trọng không riêng gì đối với các thành viên VASEP, mà còn đối với cả ngành sản xuất, XK thủy sản Việt Nam và cộng đồng thủy sản thế giới. Năm nay, sự có mặt của đông đủ đại diện hơn 270 hội viên chính thức và hội viên liên kết của Hiệp hội, hơn 30 đại diện lãnh đạo bộ và lãnh đạo các đơn vị trực thuộc các bộ NN&PTNT, Công Thương, Tài chính, Nội vụ, Tổng cục Thủy sản, các sở NN&PTNT, Hội Nghề cá Việt Nam, các hiệp hội ngành thủy sản địa phương, và sự quan tâm của hàng chục cơ quan thông tấn báo chí trong và ngoài nước đã minh chứng cho sức hút ấy của hội nghị.
Đó là vì, một mặt, dẫu trải qua nhiều thăng trầm, thủy sản vẫn giữ vững vai trò là một trong những ngành kinh tế chủ lực của đất nước, có ảnh hưởng lớn không chỉ đối với cán cân thương mại quốc gia, mà còn là nguồn việc làm, đời sống của hàng triệu con người đủ mọi tầng lớp xã hội; đồng thời hoạt động nghề cá cũng gắn chặt với chủ quyền đất nước. Mặt khác, Việt Nam ngày nay là một cường quốc thủy sản, đứng trong nhóm dẫn đầu thế giới; những biến động của một số sản phẩm của Việt Nam có tầm ảnh hưởng sâu rộng đến cân bằng cung-cầu thủy sản trên phạm vi toàn cầu.
Chủ tịch VASEP Trần Thiện Hải: Trong năm qua, các DN hội viên VASEP đã sát cánh cùng nhau phấn đấu, để XK thủy sản tiếp tục vượt qua khó khăn, đạt thành tựu to lớn, đóng góp đáng kể vào thành công chung của ngành thủy sản Việt Nam, đồng thời duy trì vai trò của VASEP là một hiệp hội năng động, hoạt động có hiệu quả. Thành tích đó cũng là kết quả của sự hợp tác giữa bà con nông ngư dân và các DN, sự phối hợp chỉ đạo kịp thời của các cơ quan quản lý nhà nước và sự cộng tác của bạn bè, đối tác, khách hàng trong và ngoài nước.
Kết quả rất đáng được ghi nhận
Những thành tựu sản xuất và XK thủy sản đã đạt được trong năm 2010 và 6 tháng đầu năm 2011 là hết sức đáng ghi nhận. Các DN thủy sản đã vượt qua tình trạng sụt giảm doanh số XK của năm 2009, đưa tổng giá trị XK thủy sản năm 2010 lên mức kỷ lục mới - hơn 5,02 tỷ USD, trong đó XK tôm Việt Nam lần đầu tiên vượt qua mức 2 tỷ USD.
Những kết quả ấy đạt được nhờ những nỗ lực không mệt mỏi của cộng đồng DN để khắc phục vô vàn khó khăn, thách thức từ các yếu tố khách quan như biến động rất khó đoán định của nền kinh tế thế giới, vượt qua các rào cản kỹ thuật, phi kỹ thuật và biện pháp bảo hộ thị trường NK ngày càng phức tạp, ... và sửa chữa những yếu tố chủ quan như tình trạng khan hiếm nguyên liệu triền miên, lạm phát, lãi suất tín dụng không ngừng tăng cao, v.v...
Ông Dương Ngọc Minh, Chủ tịch, TGĐ Công ty CP Hùng Vương, Chủ tịch Ủy ban Cá nước ngọt VASEP: Giá cá trồi sụt một phần rất lớn do tác động tâm lý của người nuôi. Ủy ban Cá nước ngọt thống nhất với các DN chế biến cá lớn quyết tâm thực hiện giá sàn XK và cam kết trong tháng 7 sẽ thu mua ít nhất là 50 nghìn tấn cá nguyên liệu còn tồn đọng trong dân với mức giá đảm bảo lợi nhuận hợp lý cho người nuôi, từ đó ổn định thị trườngnguyên liệu cá từ nay đến hết năm.
Chưa năm nào như 2010, mọi lĩnh vực hoạt động ngành thủy sản đều bị đặt trước những thách thức nghiêm trọng. Đó là quy định IUU đối với sản phẩm hải sản XK vào EU; dư lượng trifuralin trong tôm XK sang Nhật Bản; DOC đe dọa tăng vọt mức thuế chống bán phá giá cá tra vào Mỹ; mưu toan định nghĩa lại catfsh; WWF đưa cá tra vào danh sách đỏ trong cẩm nang hướng dẫn tiêu dùng ở một số nước châu Âu; v.v...
Nhưng, dai dẳng hơn cả, kéo dài triền miên và xảy ra với mọi nhóm sản phẩm, là tình trạng thiếu nguyên liệu. Có điều, nếu tinh ý hơn, chúng ta sẽ thấy ở đây một nghịch lý. Thủy sản Việt Nam bị cản trở bằng nhiều loại hàng rào khác nhau, kể cả bị “chơi xấu”, bị kiểm tra tăng, bị áp thuế chống bán phá giá, vậy sao vẫn thiếu nguyên liệu để chế biến, các DN vẫn không thể phát huy hết công suất? Rõ ràng, chỉ khi bán được hàng, các nhà máy mới cần thêm nguyên liệu để chế biến. Nhiều lãnh đạo DN có chung nhận định: vấn đề hiện nay không phải là thiếu khách hàng, thiếu thị trường tiêu thụ, mà là thiếu nguyên liệu để chế biến đáp ứng nhu cầu của thị trường.
Ông Võ Quan Huy, Hiệp hội Tôm Mỹ Thanh: Đến cuối tháng 4 vừa rồi, hơn một nửa trong tổng diện tích 2600ha tôm nuôi của các hội viên trong hiệp hội đã bị thiệt hại gần như hoàn toàn. Có lý do thời tiết, nhưng nguyên nhân chủ yếu là ở tôm giống.Thay vì cỡ giống PL10 theo quy định, nhiều cơ sở bán giống tôm chân trắng ở cỡ PL6-8 cho người nuôi. Với cỡ đó, các trung tâm xét nghiệm không thể kiểm tra được mầm bệnh. Nhiều cơ sở còn giả mạo tôm giống của các đơn vị có uy tín như Uni, Minh Phú, CP, ... để bán tôm chất lượng xấu, gây thiệt hại lớn cho người nuôi.
Nghịch lý đó chỉ có thể giải thích, rằng mặc dù mọi nỗ lực cản trở của một nhóm lợi ích nào đó, nhu cầu thực tiễn của thị trường đối với sản phẩm thủy sản Việt Nam vẫn cao hơn khả năng cung Thûúng maåi Thuãy saãn / söë 139/Tháng 7/2011 cấp và chúng ta có thị trường thay thế cho những thị trường nhất thời sụt giảm. Chẳng hạn, sau vụ scăngđan của truyền hình Đức, tiêu thụ cá tra ở Đức tuy sụt giảm mạnh, nhưng tổng khối lượng và giá trị XK cá tra vẫn tăng, thậm chí tăng rất mạnh ở Mỹ, Braxin, v.v... Việc thị trường nhanh chóng chấp nhận mức giá cá tra tăng tới hơn 30% chỉ trong 5 tháng đầu năm 2011 cũng là bằng chứng cho lập luận đó.
Một lý do khác, đó là chất lượng sản phẩm và hình ảnh thực tế của sản xuất thủy sản Việt Nam đã được cải thiện rõ rêt, để lại dấu ấn trong lòng người tiêu dùng. Khác với 10 - 15 năm trước, khi sản phẩm của Việt Nam thường khuất sau những núi hàng hóa của nước khác mà chẳng mấy người tiêu dùng nhận ra, ngày nay xuất xứ sản phẩm luôn hiển hiện và người tiêu dùng biết rõ rằng, họ đang mua tôm, cá tra, mực, nhuyễn thể... được chứng nhận của Việt Nam.
Cuộc chạy vượt rào
Đành rằng hoạt động sản xuất những sản phẩm nhạy cảm như thủy sản luôn nằm trong những mối đe dọa, hay như người ta nói đùa “người làm thủy sản chỉ dám cười nửa miệng”, cũng giống như những vận động viên chạy vượt rào, có khác chăng là rào chắn sau luôn cao hơn cái trước đó.
Bởi vậy, tuy những thành tựu đã đạt được vừa qua là động lực thúc đẩy những người sản xuất, kinh doanh thủy sản Việt Nam tiếp tục phấn đấu vươn đến những tầm cao mới, các DN hiểu rằng, quan trọng nhất là phải nhìn thật rõ những thách thức phía trước và chuẩn bị sẵn sàng những phương án khắc phục. Chính vì thế, chương trình Hội nghị Toàn thể VASEP lần này dành hẳn một buổi cho các hội nghị chuyên sâu theo 3 ngành hàng tôm, cá tra và hải sản.
Cách làm này tỏ ra có hiệu quả, bởi bên cạnh những thách thức chung, mang tính phổ biến như thiếu nguyên liệu, tình trạng lạm dụng hóa chất, kháng sinh, hay chính sách bảo hộ và các rào cản kỹ thuật ở các thị trường NK, ... mỗi ngành hàng đều có những vấn đề, những bức xúc nổi cộm riêng của mình.
Mặt hàng tôm đang chiếm tỷ trọng cao nhất trong tổng giá trị XK thủy sản của Việt Nam, riêng 5 tháng đầu năm 2011 đạt gần 580 triệu USD, chiếm 35,5% thị phần và tăng 34% so với cùng kỳ năm 2010. Sự tăng trưởng này có được một phần nhờ giá sản phẩm tăng cao trên thị trường. Tuy nhiên, hiện nay nuôi tôm sú đang phải đối mặt với nhiều thách thức lớn cần sớm được giải quyết, trong đó vấn đề nổi cộm nhất là chất lượng con giống không đảm bảo, dẫn tới tôm nuôi chậm lớn và bệnh lan tràn. Ngay cả tôm chân trắng – đối tượng nuôi mới, có công nghệ sản xuất giống hoàn thiện – cũng gặp trở ngại tương tự.
Theo ông Lê Văn Quang - Chủ tịch, TGĐ Tập đoàn Thủy sản Minh Phú – nhà chế biến XK tôm lớn nhất Việt Nam, nếu có giống tốt, trại nuôi tôm chân trắng của Minh Phú có khả năng kĩ thuật thu hoạch thậm chí tới 5 vụ mỗi năm. Đã xuất hiện những cơ sở sản xuất tôm giống quy mô nhỏ có hành vi gian lận, giả danh sản phẩm của cơ sở giống có uy tín để trục lợi, gián tiếp gây nên tình trạng tôm chết hàng loạt. Các DN đều sẵn sàng chung tay giải quyết, song phần lớn đáp án cho vấn đề quản lý sản xuất tôm giống vẫn đang nằm trong tay các cơ quan nhà nước.
Đối với cá tra, mặt hàng chủ lực thứ hai sau tôm, vấn đề bức xúc nhất là biến động liên tục của giá cá nguyên liệu và giá XK, làm nản lòng cả người nuôi lẫn DN chế biến. Ủy ban Cá nước ngọt VASEP và các DN chế biến cá tra cho rằng, chính mình phải chủ động đứng ra giải quyết vấn đề - DN tự sản xuất cá tra và tổ chức các trại nuôi thuộc chuỗi sản xuất của riêng mình. Và lời giải ở đây là kiên quyết thực hiện cam kết giá sàn XK, đồng thời căn cứ vào giá sàn XK và tình hình cung cầu nguyên liệu, trong từng giai đoạn có thể đưa ra cam kết giá sàn mua cá nguyên liệu. Khi đa số DN đã quyết tâm thực hiện và được sự hậu thuẫn của cơ quan quản lý nhà nước, vấn đề chắc sẽ sớm tìm ra lối thoát.
Ngành hàng hải sản, có lẽ do đặc thù quá đa dạng của sản phẩm, từ khai thác tự nhiên tới nuôi trồng; từ giáp xác, cá cho tới nhuyễn thể và các loài khác; nên các vấn đề gặp phải cũng hết sức phức tạp. Đặc biệt, do phần lớn nguồn nguyên liệu phải dựa vào khai thác tự nhiên nên sự suy thoái của nguồn lợi biển do lạm thác, tình trạng ngư dân Việt Nam bị chèn ép trên biến, thương lái nước ngoài tranh mua nguyên liệu tận gốc và khó khăn trong NK nguyên liệu là mối lo hàng đầu của các DN thuộc khối này. Cùng với đó là các thủ tục phức tạp trong kiểm tra cấp phép nguyên liệu NK và chất lượng sản phẩm XK, sự chậm xã hội hóa kiểm tra hàng XK càng làm chậm tiến độ sản xuất và tăng chi phí cho DN.
 |
Bà Nguyễn Thị Thu Sắc, TGĐ Công ty TNHH Hải Nam, Chủ tịch Ủy ban Hải sản VASEP:
Trước mắt, các DN XK hải sản phải đối mặt với 7 nhóm khó khăn, thách thức chính, bao gồm 1) Nguồn lợi hải sản bị cạn kiệt do tình trạng đánh bắt vô tổ chức và thiếu ý thức bảo vệ của ngư dân; 2) Việc sử dụng Chloramphenicol vần tồn tại dai dẳng; 3) Rào cản thương mại; 4) Thủ tục kiểm tra chất lượng và cấp C/H hàng XK của NAFIQAD còn nhiều bất cập; 5) Kênh bán hàng nội địa ngày càng quan trọng nhưng các DN khó thiết lập quan hệ hợp tác cùng có lợi với các hệ thống bán lẻ hiện có tại Việt Nam; 6) Khó NK nguyên liệu để gia công và làm hàng XK do quy định phức tạp về thú y, an toàn thực phẩm, các hồ sơ, chứng từ, C/O, chứng thư vệ sinh; 7) Chưa xây dựng được thương hiệu, quảng bá, xúc tiến đẩu tư cho ngành hải sản. |
Sắc thái mới và yêu cầu mới
Dự Hội nghị, trò chuyện với các DN tham dự, tôi cảm nhận rất sâu sắc, rằng Hội nghị Toàn thể Hội viên VASEP năm 2011 đã thể hiện một bầu không khí mới, một sắc thái mới, cho thấy một quyết tâm mới và những yêu cầu mới. Không nêu vấn đề chung chung, không nói chỉ để mà nói, đưa ra thảo luận những vấn đề bức xúc nhất và phải đi đến giải pháp hoặc chỉ rõ địa chỉ giải quyết. Cả phiên họp chung và các hội nghị ngành hàng đều tập trung vào những cản trở nổi lên mang tính đặc thù và nghiêm trọng đối với ngành thủy sản nói chung và từng hàng nói riêng, trong đó chú trọng đề xuất giải pháp và nêu rõ địa chỉ, ai là người giải quyết.
Hội nghị không dành nhiều thời gian cho những phát biểu xã giao, dài dòng. Cũng hầu như không có những ý kiến phát biểu mang tính công kích, thiếu xây dựng, hoặc nêu vấn đề mà không có hướng giải quyết. Điều này chứng tỏ đã có sự thay đổi trong ý thức trách nhiệm của các hội viên đối với tổ chức của mình. Dường như các khó khăn chung đang đẩy mọi người xích lại gần nhau hơn, đều mong muốn tìm hơi ấm chung và cùng chung lòng tìm giải pháp cho những vấn đề chung.
Rõ ràng, khi các DN hội viên chung lòng, VASEP sẽ tiếp tục là một tổ chức có sức mạnh thật sự, đủ sức chủ động tiên phong tháo gỡ mọi khó khăn, vướng mắc trong sản xuất và XK thủy sản của Việt Nam.
TS. Thái Thanh Dương
(Trong bài có sử dụng ảnh của Dũng Minh, Trần Duy)